Je brein is op zoek naar patronen. Ieder brein doet dat, daar is het voor gemaakt. Het is de kunst om niet al te veel te geloven in de patronen die je zelf creëert, want dan gaan ze met je aan de haal. Met alle bijkomende emoties van dien. Je legt razendsnel verbindingen naar dingen die, als je er langer over nadenkt veel complexer in elkaar steken, maar die wel in een splitsecond een emotionele reactie bij je oproepen.

Dit komt doordat ons brein is ingericht op het detecteren van gevaar. We hebben ons brein, dat evolutionair gezien nog op standje oertijd staat, nodig om te overleven. Daarvoor heeft ons brein grofweg gezien drie centra; het reptielenbrein, het zoogdierenbrein, en het mensenbrein (de prefontale cortex). In tijden van gevaar worden verbindingen naar de ruimdenkende, oplossingsgerichte prefontale cortex uitgeschakeld en gaan we over op het detecteren van patronen. Slang is: gevaar, is: rennen. Of; tijger is: gevaar, is: bevriezen. Andere stam is: gevaar, is: vechten. Hoewel we deze patronen helemaal niet meer nodig hebben in deze veel complexere wereld, reageert het brein nog steeds hetzelfde op gevaar.

Boze moeder is: gevaar, is: verdediging! Moeder alweer boos is: ik doe ook nooit iets goed, is: onmacht! Is: schoppen of schreeuwen in het geval van mijn dochter. Ook een afwezige moeder betekent overigens gevaar voor heel veel kinderen. Zo ook voor de mijne. En afwezig betekent niet lijfelijk afwezig, maar ergens anders met haar hoofd. En ja, dat ben ik wel zo af en toe. Afwezig door gedachten en afwezig door emoties. Of afwezig door teveel social media en andere afleidingen uit de sociale wereld.

En niet alleen háár hoofd, maar ook mijn hoofd heeft patronen ontwikkeld om gevaar te detecteren. Mijn patronen stammen weer uit mijn jeugd, waarin ik proefondervindelijk heb geleerd wat voor mij ‘gevaar’ betekende. Voor mij betekent het gevaar als er iemand boos op me is. Als iemand tegen mij schreeuwt of anderszins indrukwekkend gedrag laat zien, dan wordt bij mij het scenario ‘verdedig jezelf’ geactiveerd, of, als het gevaar erg overweldigend is, het scenario ‘bevries’. Als mijn dochter en ik tegenover elkaar komen te staan in deze belangenstrijd, dan zijn er dus twee breinen met een uitgeschakelde prefontale cortex aan het werk.

Op zo’n moment is het de taak van de volwassene om bij zichzelf te detecteren; ik ben in een oerbrein-staat, daar moet ik iets aan doen, voordat ik probeer de situatie op te lossen. Nou is er eigenlijk maar één manier om je brein terug te halen uit deze bewustzijnsvernauwing. Je moet ervoor zorgen dat je lijf uit de vecht-vlucht-bevries-stand komt en weer gaat ontspannen. Ademhaling is de motor voor ontspanning. Met een diepe inademing en een langzame uitademing gaat je hartslag zakken en geef je je lijf het signaal; kust is veilig.

Meestal doe ik dat dan ff op de wc. Even uit beeld werkt voor mij het beste. Deur op slot. Mama is er even niet. En deze vorm van afwezigheid is er eentje die wél goed is voor het kind. Een ouder in een kalme staat is namelijk aanwezig in het hier en nu. Even vertrekken om ten volle weer terug te keren. Adem in, adem (langzaam!) uit. Even je eigen systeem tot kalmte manen. Het cliché van het eigen zuurstofmasker eerst is niet voor niets een cliché. Echt waar, het werkt. Als je eigen prefontale cortex weer meedoet, is er meestal zo een oplossing. Moet je eens opletten hoe snel ook je kind dan terugkeert naar een kalme staat. En dat is óók een patroon wat je je kind dan aanleert.